Rybnik łączy siły na rzecz zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży

W 2025 roku w Polsce życie odebrało sobie 161 dzieci i nastolatków, w wieku od 7 do 19 lat. – To dwa razy więcej niż tych, które zginęły w wypadkach samochodowych – mówiła Joanna Skiba, pedagożka i suicydolożka z fundacji „Życie warte jest rozmowy”. A samych prób samobójczych w grupie poniżej 19 lat było aż 1925, z czego 1462 podjęły dziewczynki.

– Ale to tylko wierzchołek góry lodowej, bo to wyłącznie zgłoszone przypadki dzieci, które trafiły na oddział szpitala czy na konsultację psychiatryczną. Największy problem jest pod powierzchnią tej przysłowiowej góry lodowej. Specjaliści zdrowia psychicznego określają jasno, że na jedno samobójstwo dziecka przypada między 100 a 200 prób samobójczych – wyjaśniała suicydolożka, czyli specjalistka zajmująca się badaniem samobójstw.

Podkreślała, że każda próba samobójcza jest sposobem zwrócenia uwagi, wynikającym z bezradności młodych ludzi, którzy takie próby podejmują. – Bo jestem w takim momencie swojego życia, że dalej już nie mogę, bo jestem w tak dużym cierpieniu, że już sobie z nim nie radzę, bo nie znam innego sposobu, żeby się skomunikować i pokazać, że jest mi tak bardzo ciężko – tłumaczyła krzyk młodych ludzi. Zwracała też uwagę na komunikaty wysyłane przez dzieci i młodzież, które dla dorosłych mogą być ważnym sygnałem – zmianę w zachowaniu, brak zainteresowania pasjami, agresja, gorsze wyniki w nauce...

Joanna Skiba sporo miejsca poświęciła temu skąd się biorą zachowania samobójcze wśród młodzieży, jak je dostrzegać i mądrze na nie reagować. Bo to my dorośli – rodzice, nauczyciele czy wychowawcy – powinniśmy to robić, bo mamy doświadczenie, które pozwala nam na skuteczne działanie. Ale reagować mogą też rówieśnicy młodych ludzi w kryzysie, oczywiście adekwatnie do swoich możliwości.

– Bo rówieśnicy wiedzą pierwsi – podkreślał psycholog i psychoterapeuta Michał Naczyński z Fundacji Maszt, który podzielił się z uczestnikami konferencji – nauczycielami, dyrektorami, psychologami, pedagogami i uczniami – efektami swojej wizyty w USA, gdzie w szkołach są specjalnie wyszkoleni młodzi ludzie, którzy wiedzą, jak postąpić kiedy mają podejrzenia, że jakiś inny uczeń może zmagać się z depresją lub targnąć się na swoje życie. Dzięki Fundacji Maszt, również młodzi Rybniczanie szkolą się z tzw. Pierwszej Pomocy przedPsychologicznej. Program realizowany jest dzięki dofinansowaniu ze strony miasta. 

– W ubiegłym roku przeszkoliliśmy 14 nastolatek i nastolatków, jak rozpoznawać objawy stresu u młodzieży, jak reagować i zadawać pytania, żeby stworzyć przestrzeń do rozmowy oraz co w kontakcie z osobami w kryzysie jest ich zadaniem, a co jednak nim nie jest – mówił Michał Naczyński.

Przypomniał też, że niektórzy rybniccy uczniowie mają już do dyspozycji aplikację RESQL – do walki z bullyingiem i przemocą rówieśniczą w szkole.

Małe dzieci, wielki ból

Adrian, 17-latek, trafił na rybnicki oddział pediatryczny z powodów bólu brzucha. Wielokrotnie hospitalizowany, ostatecznie rozpoznano u niego zaburzenia psychosomatyczne i zapisano lek przeciwdepresyjny, który chłopak sam sobie dozował. W czasie kolejnego kryzysu, napisał SMS do koleżanki, że chce popełnić samobójstwo i przedawkować leki. Pomimo reanimacji i kilkudniowej walki o jego życie, zmarł.

Zuzia, 17-latka, uczennica cenionego rybnickiego liceum, z dobrze sytuowanej rodziny, w lutym 2021 rozpoznawano u niej ciężką depresję, czterokrotnie podejmowała próby samobójcze. Przyjęta na oddział po zażyciu 110 tabletek jednego leku i 25 kolejnego, w bardzo ciężkim stanie. Na całym ciele miała ślady samookaleczeń.

– Ale udało się nam ją uratować, a potem wyprowadzić z depresji – skończyła liceum, zdała nam studia, zakochała się, a życie się jej poukładało. O każde dziecko warto walczyć! – mówiła dr Katarzyna Musioł, pediatra, onkolog i hematolog dziecięcy, ordynatorka Oddziału pediatrii WSS nr 3 w Rybniku.

Patryk, lat 14. Koledzy, którzy znajdują go przy torach, słyszą, że chce się rzucić pod pociąg, alarmują więc jego mamę. Ta odnajduje go i zgłasza się z nim na oddział rybnickiego szpitala, gdzie dostaje pomoc, a lecznica kieruje go do poradni psychologiczno-pedagogicznej.

– Takie dziecko warto skierować na nasz odział, bo mamy możliwość konsultacji psychologicznej i psychiatrycznej, a dzięki miastu - tutaj ukłon w stronę prezydenta - stworzyliśmy wspólnie szybką ścieżkę, i dziecko po próbie samobójczej z naszego szpitala jest bezpośrednio kierowane do poradni psychologiczno-pedagogicznej, a stamtąd do Rybnickiego Centrum Zdrowia Psychicznego Integrum, gdzie „na NFZ” ma wprowadzoną psychoterapię i konsultację psychiatryczną – mówiła dr Katarzyna Musioł.

Lekarka tłumaczyła też, że ważnym krokiem w profilaktyce zdrowia psychicznego również dzieci, jest świadomość, że depresja jest chorobą, która nie powinna być tematem tabu ani powodem do stygmatyzacji, ale powinna być leczona, również przy zastosowaniu nowoczesnych leków. 
Przedstawiła też wyniki ankiety, którą przez dwa lata prowadzili rybniccy lekarze wśród dzieci i młodzieży, trafiających na oddział pediatrii po próbach samobójczych.

Okazuje się, że: 

• 89 proc. dokonywało wcześniej samookaleczeń
• 69 proc. młodych ludzi było wcześniej pod opieką psychologiczną
• 63 proc. wskazywało, że w ostatnim półroczu zdarzyło się w ich życiu coś trudnego
• 57 proc. doznało przemocy psychicznej, z czego 73 proc. wskazało, że przemoc ta miała miejsce w szkole
• 59 proc. wskazywało, że spędza dużo czasu korzystając z urządzeń multimedialnych

- W grupie dzieci i nastolatków, w wieku od 10-18 lat, aż 33 proc. to pacjenci, którzy „przepisują” problemy psychiczne na ciało. Odczuwają ból i nie jest to forma manipulacji czy udawania. Ciało odczuwa sensorycznie ból, natomiast jego przyczyną jest problem psychiczny – zauważyła lekarka.

Jak zatem pomagać w depresji i zapobiegać próbom samobójczym?

Postawić na edukację emocjonalną już od przedszkola, na programy wsparcia dla nauczycieli i rodziców, wczesną interwencję oraz łatwy dostęp do specjalistów.

Konferencje pod hasłem „Cztery pory roku – bądź ze mną” zainaugurowano w naszym mieście w 2023 roku, w którym to rozmawiano o depresji, dysforii płciowej, uzależnieniach wśród młodych ludzi i skutecznej z nimi komunikacji. Konferencje stały się też okazją do integracji środowiska – biorą w nich udział pedagodzy, psycholodzy, nauczyciele, dyrektorzy, lekarze, przedstawiciele różnych instytucji, osoby, które opiekują się i pracują z dziećmi na różnych polach.

Kolejna konferencja z tego cyklu, 28 maja w bibliotece, gościem będzie Maciej Dębski z fundacji „Dbam o mój zasięg”, a tematem - dziecko przed ekranem. 

- Słuchamy opinii na temat zagadnień, którymi warto się zająć na konferencjach z tego cyklu, sami też widzimy, jakie problemy należy poruszać, a do przedyskutowania jest naprawdę wiele ważnych kwestii - podsumowuje Katarzyna Korba z Wydziału Edukacji UM Rybnika.