Listerioza – podstępna bakteria z naszej lodówki. Kto jest najbardziej narażony? Cykl "Rybnicka profilaktyka"

Listerioza to zakaźna choroba głównie wywoływana przez bakterie Listeria monocytogenes. Pałeczki te są powszechnie izolowane ze środowiska naturalnego oraz z odchodów ssaków, ptaków, ryb czy owadów. Za ich główne siedlisko uznaje się glebę, gnijące rośliny, ścieki oraz wody słodkie i słone. To stamtąd drobnoustroje przedostają się do przewodu pokarmowego wielu gatunków zwierząt, stając się realnym zagrożeniem dla człowieka.
W związku z tym wszystkie produkty żywnościowe pochodzenia zwierzęcego (takie jak mięso czy mleko) oraz roślinnego (owoce i warzywa) należy traktować jako potencjalne źródło zakażenia. Pomimo znacznego rozpowszechnienia tych bakterii listerioza nie jest chorobą częstą, jednak bywa niezwykle groźna dla osób z tzw. grup wysokiego ryzyka:

• noworodków,
• kobiet w ciąży,
• osób starszych,
• pacjentów z niedoborami odporności (np. z chorobą AIDS).

Bakteria, która nie boi się zimna

Zakażenia u ludzi występują rzadko. Mogą pojawić się o każdej porze roku, choć szczyt zachorowań przypada na lato. Ogniska zakażeń oraz pojedyncze przypadki są powiązane ze spożyciem niepasteryzowanego mleka, niedogotowanego mięsa czy nieumytych warzyw i owoców.
Bakterie z rodzaju Listeria są wyjątkowo odporne na niekorzystne warunki środowiska – potrafią rozwijać się w szerokim zakresie pH oraz w niskich temperaturach. Oznacza to, że żywność przechowywana w lodówce, która początkowo zawierała znikomą ilość drobnoustrojów, po pewnym czasie schładzania może kryć w sobie stężenie pozwalające wywołać listeriozę.

Śmiertelne zagrożenie dla najmłodszych

Najbardziej niebezpieczną postacią choroby jest listerioza noworodków, którą dzielimy na postać wczesną i późną:

• Postać wczesna: Do zakażenia dochodzi przez łożysko od chorej matki. Jeśli nastąpi to w I lub II trymestrze ciąży, niestety prowadzi do poronienia lub urodzenia martwego płodu. Zakażenie w III trymestrze skutkuje urodzeniem dziecka z objawami rozsianej infekcji (tzw. granulomatozą noworodków), która objawia się mnogimi ropniami i ziarniakami w wątrobie, śledzionie, płucach, nerkach oraz mózgu. Śmiertelność w tym przypadku jest bardzo wysoka.
• Postać późna: Do zakażenia dochodzi podczas przechodzenia malucha przez kanał rodny w trakcie porodu. Powoduje ona zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych przebiegające z sepsą. Wcześnie zdiagnozowana, wiąże się z niską śmiertelnością.

Jak objawia się u dorosłych?

U dorosłych i starszych dzieci listerioza ma zazwyczaj przebieg łagodny. Daje dość niespecyficzne objawy przypominające grypę lub wywołuje zaburzenia ze strony układu pokarmowego, takie jak biegunka i bóle brzucha. Często nie mamy więc nawet świadomości, jak z niebezpiecznym patogenem walczy nasz organizm. Sporadycznie dochodzi jednak do postaci ciężkiej – z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, sepsą oraz zapaleniem wsierdzia.

Profilaktyka: jak się chronić?

Przeciwko zakażeniom Listeria monocytogenes nie istnieje szczepionka. Jedyną formą ochrony pozostaje profilaktyka:

1. Unikanie spożywania niegotowanych oraz niepasteryzowanych produktów pochodzenia zwierzęcego.
2. Dokładne mycie warzyw i owoców przed spożyciem.

Zasad tych bezwzględnie powinny przestrzegać osoby z grup ryzyka – kobiety ciężarne, osoby starsze oraz pacjenci z obniżoną odpornością.

mgr Klaudia Chomicka, diagnosta laboratoryjny

Autorka pracuje w Wojewódzkim Szpitalnym Specjalistycznym nr 3 w Rybniku

Literatura:
1. Piotr B. Heczko, Marta Wróblewska, Agata Pietrzyk (2017). Mikrobiologia lekarska. Wydawnictwo lekarskie PZWL.
2. Eligia M. Szewczyk (2020). Diagnostyka bakteriologiczna. Wydawnictwo naukowe PWN SA.
3. Maria L. Zaremba, Jerzy Borowski (1997). Mikrobiologia lekarska dla studentów medycyny. Wydawnictwo lekarskie PZWL.
4. Patrick R. Murray (2011). Mikrobiologia. Elsevier Urban & Partner.

Czytaj także inne artykuły z cyklu "Rybnicka Profilaktyka":

Podróżujesz? Zaplanuj szczepienie! Jak bezpiecznie odkrywać egzotyczny świat. Nowy cykl "Rybnicka profilaktyka"