Cichy lokator w naszym żołądku. Co warto wiedzieć o Helicobacter pylori? Cykl "Rybnicka profilaktyka"

16.10.2026 Zdrowie

W latach 80. XX wieku naukowcy dokonali przełomowego odkrycia: wyizolowali bakterię zdolną do życia w ludzkim żołądku. Dotychczas uważano, że kwaśne środowisko tworzone przez kwas solny skutecznie uniemożliwia rozwój jakimkolwiek drobnoustrojom. W przypadku Helicobacter pylori okazało się jednak, że kwaśne pH nie tylko jej nie przeszkadza, ale wręcz jest niezbędne do jej wzrostu i przetrwania. 

Pisze Klaudia Chomicka, diagnosta laboratoryjny z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego nr 3 w Rybniku.

 Cichy lokator w naszym żołądku. Co warto wiedzieć o Helicobacter pylori? Zdj. ilustracyjne

Bakteria, która opanowała świat

Dziś wiemy, że zakażenie H. pylori to jedno z najczęstszych zakażeń bakteryjnych u ludzi. Do infekcji dochodzi drogą pokarmową (fekalno-oralną).
Najwyższą częstość nosicielstwa odnotowuje się w krajach rozwijających się, gdzie skolonizowane jest aż 70–90% populacji – najczęściej do zakażenia dochodzi jeszcze przed 10. rokiem życia. W krajach uprzemysłowionych wskaźniki te są niższe i stale spadają dzięki poprawie warunków higienicznych oraz skutecznemu leczeniu. W Polsce nosicielami jest obecnie około 67% dorosłych i 30% dzieci.

Od stanu zapalnego do groźnych powikłań

Obecność bakterii prowadzi do rozwoju histopatologicznego zapalenia błony śluzowej żołądka. Infekcja najczęściej przebiega bezobjawowo. Tylko u części pacjentów pojawiają się dolegliwości typowe dla zapalenia żołądka: bóle w nadbrzuszu (górnej części brzucha), nudności czy wymioty (zazwyczaj bez gorączki).

Mimo że objawy mogą być dyskretne, przewlekłe zakażenie niesie za sobą poważne konsekwencje:

  • Choroba wrzodowa: u około 10% pacjentów przewlekły stan zapalny prowadzi do powstania wrzodu trawiennego. Bakteria ta odpowiada za aż 85% wrzodów żołądka i 95% wrzodów dwunastnicy.
  • Nowotwory: konsekwencją długotrwałej infekcji może być również rozwój raka żołądka oraz chłoniaka układu chłonnego typu MALT.

Jak wykryć Helicobacter pylori?

Diagnostykę zakażeń dzielimy na metody nieinwazyjne oraz inwazyjne (wymagające pobrania materiału podczas endoskopii).

Metody nieinwazyjne (bez gastroskopii)

  • Mocznikowy test oddechowy: uznawany za „złoty standard” wśród metod nieinwazyjnych. Polega na wypiciu roztworu mocznika znakowanego izotopowo i ocenie zawartości dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu (będącego produktem aktywności bakteryjnego enzymu – ureazy). Jest to badanie dokładne, jednak dość drogie i nierekomendowane u dzieci oraz kobiet w ciąży.
  • Test z próbki kału: polega na wykrywaniu antygenów H. pylori metodą immunoenzymatyczną (EIA) lub immunochromatograficzną (ICA). Służy jako pierwsze badanie diagnostyczne lub do oceny skuteczności leczenia (wykonuje się je wówczas nie wcześniej niż 4 tygodnie po zakończeniu terapii).
  •  Badania serologiczne (z krwi): pozwalają wykryć przeciwciała IgG we krwi pacjenta. Ich ograniczeniem jest fakt, że nie pozwalają odróżnić aktywnego zakażenia od przebytej w przeszłości infekcji (przeciwciała mogą utrzymywać się w organizmie bardzo długo). Ponadto poziom przeciwciał nie świadczy o ciężkości choroby ani nie odzwierciedla odpowiedzi na leczenie. Badania te są jednak przydatne w celach epidemiologicznych oraz do wstępnej oceny zakażenia pacjenta.

Metody inwazyjne (podczas gastroskopii)

  • Test ureazowy: lekarz pobiera mały wycinek błony śluzowej żołądka i umieszcza go na specjalnej płytce z mocznikiem i wskaźnikiem pH. Zmiana barwy wskaźnika potwierdza obecność bakterii.
  • Badanie histopatologiczne: uznawane za „złoty standard” diagnostyki inwazyjnej – polega na przygotowaniu, zabarwieniu i szczegółowej ocenie mikroskopowej pobranego wycinka.

Warto dodać, że metody molekularne (badania genetyczne amplifikujące kwasy nukleinowe bakterii z próbki kału, śliny czy bioptatu) są obecnie wykorzystywane głównie w laboratoriach naukowych i pozostają niedostępne w rutynowej diagnostyce.

Leczenie i profilaktyka

Leczenie eradykacyjne polega na jednoczesnym przyjmowaniu kilku leków (jest to terapia dość agresywna dla organizmu), a ponowne zakażenia (reinfekcje) zdarzają się stosunkowo często.

Dlatego tak ważna jest profilaktyka, która opiera się na podstawowych zasadach higieny:

  1. Regularne i dokładne mycie rąk – w szczególności przed posiłkami oraz po skorzystaniu z toalety.
  2. Bezpieczna żywność i woda – picie przegotowanej wody oraz unikanie posiłków z niepewnych źródeł.
  3.  Higiena przygotowywania posiłków – dbanie o czystość naczyń i blatów kuchennych.

Podsumowanie

Helicobacter pylori to bakteria, która nieleczona może prowadzić do poważnych schorzeń układu pokarmowego, a nawet do rozwoju nowotworów. Wczesne rozpoznanie i odpowiednia terapia pozwalają jednak na całkowite wyeliminowanie zakażenia.
Jeśli odczuwasz nawracające bóle w nadbrzuszu, uczucie wczesnej sytości lub inne niepokojące dolegliwości ze strony układu pokarmowego – nie zwlekaj i skonsultuj się z lekarzem.

mgr Klaudia Chomicka, diagnosta laboratoryjny

Autorka pracuje w Wojewódzkim Szpitalnym Specjalistycznym nr 3 w Rybniku

Literatura:
1. Piotr B. Heczko, Marta Wróblewska, Agata Pietrzyk (2017). Mikrobiologia lekarska. Wydawnictwo lekarskie PZWL.
2. Eligia M. Szewczyk (2020). Diagnostyka bakteriologiczna. Wydawnictwo naukowe PWN SA.
3. Maria L. Zaremba, Jerzy Borowski (1997). Mikrobiologia lekarska dla studentów medycyny. Wydawnictwo lekarskie PZWL.
4. Patrick R. Murray (2011). Mikrobiologia. Elsevier Urban & Partner.
5. https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/zoladek/134806,helicobacter-pylori
6. https://endomed.com.pl/helicobacter-pylori-objawy-diagnoza-i-leczenie/

Zobacz także:

Wirus HPV: przeciwnik, z którym możemy wygrać. Cykl "Rybnicka profilaktyka"

Listerioza – podstępna bakteria z naszej lodówki. Kto jest najbardziej narażony? Cykl "Rybnicka profilaktyka"

Zobacz także

Na czczo czy po posiłku? Fakty i mity o przygotowaniu do badań krwi. Cykl Rybnicka profilaktyka
Na czczo czy po posiłku? Fakty i mity o przygotowaniu do badań krwi. Cykl Rybnicka profilaktyka

Na czczo czy po posiłku? Fakty i mity o przygotowaniu do badań krwi. Cykl Rybnicka profilaktyka

Badanie mikrobiologiczne - dlaczego warto? Cykl Rybnicka profilaktyka
Badanie mikrobiologiczne - dlaczego warto? Cykl Rybnicka profilaktyka

Badanie mikrobiologiczne - dlaczego warto? Cykl Rybnicka profilaktyka

Wirus HPV: przeciwnik, z którym możemy wygrać. Cykl "Rybnicka profilaktyka"
Wirus HPV: przeciwnik, z którym możemy wygrać. Cykl "Rybnicka profilaktyka"

Wirus HPV: przeciwnik, z którym możemy wygrać. Cykl "Rybnicka profilaktyka"

Listerioza – podstępna bakteria z naszej lodówki. Kto jest najbardziej narażony? Cykl "Rybnicka profilaktyka"
Listerioza – podstępna bakteria z naszej lodówki. Kto jest najbardziej narażony? Cykl "Rybnicka profilaktyka"

Listerioza – podstępna bakteria z naszej lodówki. Kto jest najbardziej narażony? Cykl "Rybnicka profilaktyka"

Podróżujesz? Zaplanuj szczepienie! Jak bezpiecznie odkrywać egzotyczny świat. Nowy cykl "Rybnicka profilaktyka"
Podróżujesz? Zaplanuj szczepienie! Jak bezpiecznie odkrywać egzotyczny świat. Nowy cykl "Rybnicka profilaktyka"

Podróżujesz? Zaplanuj szczepienie! Jak bezpiecznie odkrywać egzotyczny świat. Nowy cykl "Rybnicka profilaktyka"