Między polskim, śląskim a czeskim. Nowy cykl spotkań w muzeum

Czeskość - abstrakcja, czy element codzienności?

Czy można opowiedzieć pogranicze poprzez rozmowę? Pomysłodawcy spotkań są przekonani, że tak, i właśnie od rozmowy chcą zacząć. Nie od wielkiej historii ani polityki, lecz od codzienności, czyli słów, akcentów, przyzwyczajeń i drobnych nieporozumień, które więcej mówią o sąsiedztwie niż oficjalne deklaracje. Rybnik jest do takiej opowieści miejscem szczególnym. Bo choć nie leży bezpośrednio na granicy, to jednak od dekad funkcjonuje w jej cieniu, szczególnie w biografiach mieszkańców, doświadczeniu pracy, rodzinnych historiach czy naturalnych kontaktach z czeską stroną.

Bliskość Ostrawy czy Karwiny sprawia, że czeskość nie jest tu abstrakcją, lecz elementem codzienności. Można dostrzec ją w przestrzeni, usłyszeć w języku czy poczuć w sposobie bycia. I to właśnie język stanie się tematem pierwszego spotkania inaugurującego cykl. Bo zanim zaczniemy mówić o różnicach mentalności, kuchni, pracy czy historii, warto zadać najprostsze pytanie: jak się tu właściwie mówi? Po polsku? Po śląsku? A może trochę po czesku? Na Górnym Śląsku odpowiedź rzadko bywa jednoznaczna.

Przez pokolenia język był tu przede wszystkim narzędziem porozumienia, zarówno w pracy, w domu, jak i na ulicy. Śląski często pełnił rolę pomostu między polszczyzną a czeszczyzną, pozwalając dojść do porozumienia bez potrzeby definiowania tożsamości. W tej codziennej wielojęzyczności kryje się doświadczenie pogranicza bardziej prawdziwe niż administracyjne mapy.

„Między polskim, śląskim a czeskim. Rozmówki na dobry początek”

Pierwsze spotkanie zatytułowane „Między polskim, śląskim a czeskim. Rozmówki na dobry początek” będzie poświęcone właśnie tej językowej codzienności. Rozmowa dotyczyć będzie podobieństw brzmienia, „fałszywych przyjaciół językowych”, ale też tego, jak język wpływa na poczucie humoru, dystans i sposób opowiadania świata. Bo wystarczy kilka słów brzmiących znajomo, a znaczących coś zupełnie innego, by rozmowa przeistoczyła się w opowieść o kulturze.
Gośćmi inauguracji będą osoby od lat zajmujące się doświadczeniem pogranicza i języka: Renata Putzlacher oraz Zbigniew Kadłubek. Ich literackie, eseistyczne, translatorskie i osobiste perspektywy pozwolą spojrzeć na języki regionu nie jak na ciekawostkę, lecz jak na żywy zapis historii i współczesności.

„Rozmówki polsko-czeskie” mają tworzyć przestrzeń spotkania mieszkańców, języków czy doświadczeń. Każde kolejne wydarzenie poświęcone będzie innemu aspektowi sąsiedztwa, od pracy i kuchni po architekturę czy przeżywanie sportu. Jednak to właśnie język, najbliższy codziennemu doświadczeniu, stanie się kluczem otwierającym cały cykl. Bo zanim zaczniemy się porównywać, warto się najpierw usłyszeć.

Autor: Marcin Mońka

Inaugurujące cykl „Rozmówek…” spotkanie odbędzie się 25 marca w rybnickim muzeum. Początek o godz. 18.00