Marek Szołtysek: Nasi pod Grunwaldem

W „Rocznikach, czyli kronice przesławnego Królestwa Polskiego” pod rokiem 1466 Jan Długosz zapisał:

„I mnie, który piszę te Roczniki ogarnęła niemała radość z powodu zakończenia wojny pruskiej, zwrotu dawno zabranych ziem oraz przyłączenia Prus do Królestwa /.../. Byłbym się uznał za szczęśliwego, gdybym doczekał jeszcze za łaską Bożą zjednoczenia Śląska z Polską /.../. Z radością wtedy wstępowałbym do grobu i słodszy miałbym w nim odpoczynek.”

Na podstawie tego fragmentu Długosz jawi nam się jako miłośnik Śląska i Ślązoków?

Niestety było inaczej. Ziemię tę traktował on wyłącznie jako teren do wcielenia. Nie akceptował on chyba Śląska jako tworu kulturowego, jako pradawnej cząstki piastowskiej Polski. Długosz też najpewniej Ślązoków nie akceptował, bo ich prawdopodobnie nie znał i nie rozumiał.

Potwierdzają to dwa fragmenty, w których kronikarz ujawnia nam osobiste sądy. W 1452 roku opisuje pewien protest do króla, aby odwołał nominację biskupią dla pewnego Ślązaka Mikołaja, „ponieważ jest rzeczą haniebną, aby Ślązacy byli stawiani wyżej od własnych”. Natomiast pod rokiem 1466 czytamy o grupie wojsk śląskich, które broniły twierdzy Chojnice przed polskim królem.

Z tego zdarzenia Długosz wyjątkowo krzywdząco wnioskuje i uogólnia:

„Nie ma bowiem ludu ani kraju, który by był tak skłonny do nienawiści wobec Polaków jak Ślązacy, którzy boleją, iż Królestwo Polskie cieszy się powodzeniem, jak odszczepieńcy i gorzej niż obcy patrzą niechętnie na pomyślny rozwój własnego narodu i języka”.

Niech się tym jednak Ślązok nie czuje dziś szczególnie urażony, bo Długosz już takim ksenofobem chyba był i nie lubił też Litwy, a przecież ona była z Polską w Unii. Teraz jednak przejdźmy do sprawy bitwy pod Grunwaldem.

To powszechnie znane starcie z 1410 roku, kiedy Polska pobiła Krzyżaków. Natomiast z kroniki Długosza dowiadujemy się, że po obu stronach tej słynnej bitwy walczyły Ślązoki. Bo Śląsk w tych czasach leżał w granicach Czech, skąd zarówno Polska, jak i Krzyżacy werbowali Ślązoków do swoich armii.

W kronice Długosza czytamy, że polski król do 13. i 50. chorągwi dołączył „celem jej uzupełnienia żołnierzy najemnych ze Śląska”. Zaś o zwerbowaniu Ślązaków do krzyżackiej armii dowiadujemy się, gdy Długosz wylicza jeńców, jakich Polska wzięła podczas bitwy:

„Spisali imiona, ród i godność jeńców /.../. Było mnóstwo ludzi, to jednak liczba jeńców z Czech i ze Śląska przewyższała pozostałe”.

I tak to w tragicznej historii swej ziemi Ślązoki wielokrotnie stawali naprzeciw siebie, także w czasie I i II wojny światowej. W pewnym sensie w ostatnich latach Ślązoki „stają przeciw sobie” podczas każdych wyborów parlamentarnych, prezydenckich oraz w codziennej debacie politycznej. Bo wprawdzie ogólnie się twierdzi, że Ślązok Ślązokowi kamratem i bratem, chyba że dyskusja zejdzie na politykę, to wtedy Ślązok Ślązokowi wilkiem.

Bo jakże tak można zaakceptować „jedno plemię polityczne” gdy się sympatyzuje z drugim. W tym kontekście może łatwiej będzie nam zrozumieć poglądy Jana Długosza, gdy sami nie potrafimy bez emocji przechodzić obok aktualnej gorącej debaty politycznej?

Bo owszem, Długosz wartościował Ślązoków pod kątem sympatyzowania z Krzyżakami. Nam zaś zdarza się, że czynnikiem wartościującym są nasze rodzime „plemiona polityczne”, ale też Unia Europejska, Trump, Niemcy, Ukraina i inni „nasi” i „nie nasi”.